درمان بلایت درخت گردو

بلایت درخت گردو یکی از بیماری هایی است که اگر در زمان درست تشخیص داده نشود، خیلی زود از چند لکه ساده روی برگ و میوه به کاهش جدی محصول می رسد. این بیماری بیشتر در بهارهای مرطوب، سال های پرباران، باغ های متراکم و درختانی که تهویه خوبی ندارند دیده می شود. در بسیاری از باغ ها، باغدار زمانی متوجه بیماری می شود که لکه های سیاه روی پوست سبز گردو دیده می شود یا بخشی از میوه ها زودتر از موعد می ریزند. اگر آلودگی روی گل و میوه های جوان اتفاق بیفتد، خسارت اقتصادی بیشتر است. این مقاله به توضیح دقیق، کاربردی و واقعی درباره درمان بلایت درخت گردو می پردازد.

بلایت درخت گردو چیست؟

بلایت گردو یا سوختگی باکتریایی گردو با عامل Xanthomonas arboricola pv. juglandis  شناخته می شود. این باکتری می تواند روی جوانه ها، شاتون ها، شاخه های آلوده و بافت های گیاهی باقی بماند و با شروع رشد بهاره دوباره فعال شود. وقتی بارندگی، رطوبت و بافت های جوان درخت هم زمان می شوند، شرایط برای گسترش بیماری فراهم می شود.

این بیماری به اندام های سبز درخت حمله می کند؛ یعنی برگ، گل، شاخه های جوان و پوست سبز میوه. بیشترین خسارت زمانی دیده می شود که آلودگی در زمان گلدهی یا ابتدای تشکیل میوه رخ دهد. در این مرحله، بافت ها نرم و حساس هستند و باکتری راحت تر وارد بافت می شود.

بیماری در یک نقطه از باغ شروع می شود و اگر شرایط محیطی مناسب باشد، در همان بخش شدت می گیرد. باران، پاشش آب، رطوبت طولانی مدت و آبیاری هایی که تاج درخت را خیس می کنند، به گسترش بیماری کمک می کنند. به همین دلیل، در باغ هایی که آبیاری بارانی دارند یا شاخه ها بیش از حد متراکم هستند، احتمال شیوع بیماری بیشتر است.

علائم بلایت گردو روی برگ، شاخه و میوه

علائم بلایت درخت گردو بسته به محل آلودگی فرق می کند. برخی از این علائم عبارتند از:

• ·        روی برگ ها لکه های قهوه ای تا سیاه دیده می شود. این لکه ها ممکن است نامنظم باشند و گاهی اطراف آن ها حالت زرد یا آب سوخته دیده شود. اگر برگ های جوان درگیر شوند، ممکن است برگ بدشکل شود، حاشیه آن آسیب ببیند یا بخشی از آن خشک شود.
• ·        روی شاخه های جوان، بیماری به شکل لکه های تیره، زخم های کمی فرورفته یا سیاه شدن بخش هایی از شاخه دیده می شود.
• ·        در آلودگی شدید، شاخه ممکن است خشک شود یا رشد طبیعی خود را از دست بدهد. این بخش از بیماری گاهی با سرمازدگی، آفتاب سوختگی یا بیماری های دیگر اشتباه گرفته می شود، بنابراین بررسی هم زمان برگ، میوه و شرایط آب وهوایی اهمیت دارد.
• ·        روی میوه، خسارت جدی تر است. در میوه های جوان، لکه های سیاه و کمی فرورفته روی پوست سبز ایجاد می شود. اگر آلودگی زود اتفاق بیفتد، میوه ممکن است بریزد یا مغز آن آسیب ببیند.
• ·        در آلودگی های دیرتر، ممکن است لکه ها فقط روی پوست سبز دیده شوند، اما کیفیت ظاهری و بازارپسندی محصول کاهش پیدا کند.
• ·        در بعضی موارد، لکه ها به داخل نفوذ می کنند و باعث سیاه شدن یا چروکیدگی مغز گردو می شوند.

چرا درمان بلایت گردو سخت است؟

درمان بلایت گردو سخت است چون با یک بیماری باکتریایی روبه رو هستیم و باکتری بعد از ورود به بافت، دیگر مثل یک آلودگی سطحی ساده قابل شست وشو یا حذف نیست. بیشتر برنامه های موفق، قبل از آلودگی شدید شروع می شوند. یعنی باید از جوانه زنی و شروع رشد بهاره مراقبت کرد، نه اینکه بعد از سیاه شدن تعداد زیادی از میوه ها به فکر درمان افتاد.

روش های شیمیایی در این بیماری بیشتر حالت محافظتی دارند. یعنی باید قبل از ورود باکتری یا در ابتدای دوره حساس، سطح بافت های جوان را پوشش دهند. اگر سمپاشی خیلی زود انجام شود، ممکن است اثر آن قبل از زمان حساس کاهش پیدا کند. اگر هم خیلی دیر انجام شود، بخشی از آلودگی اتفاق افتاده و کنترل کامل ممکن نیست.

از طرف دیگر، بارندگی های پشت سر هم می توانند مواد محافظ را از سطح بافت ها بشویند و با رشد برگ ها و شاخه های جدید، بافت های تازه بدون محافظ باقی بمانند. برای همین، در سال های مرطوب یا باغ هایی که سابقه آلودگی دارند، برنامه کنترل باید دقیق تر و منظم تر باشد.

بهترین زمان درمان بلایت درخت گردو

بهترین زمان کنترل بلایت گردو از شروع رشد بهاره و نزدیک گلدهی آغاز می شود. منابع تخصصی تاکید می کنند که بافت های جوان، گل های ماده و میوه های تازه تشکیل شده بیشترین حساسیت را دارند. به همین دلیل، در باغ هایی که سابقه بلایت دارند یا پیش بینی بارندگی در دوره گلدهی وجود دارد، تاخیر در شروع برنامه کنترل می تواند خسارت را بیشتر کند.

در بسیاری از برنامه های مدیریتی، اولین نوبت محلول پاشی زمانی انجام می شود که جوانه ها باز شده اند و بافت های تازه در حال ظاهر شدن هستند. در برخی ارقام، مرحله ای که برگ های انتهایی حالت باز شدن اولیه دارند و گل های ماده ظاهر می شوند، زمان بسیار مهمی برای محافظت است. بعد از آن، اگر بارندگی ادامه داشته باشد، تکرار محلول پاشی با فاصله مناسب و طبق نظر کارشناس انجام می شود.

در مناطق خشک، ممکن است نیاز به دفعات کمتر باشد. اما در مناطق مرطوب یا سال هایی که باران های بهاره طولانی است، فاصله بین نوبت ها کوتاه تر می شود. نکته مهم این است که زمان بندی نباید فقط بر اساس تقویم باشد. وضعیت باز شدن جوانه ها، رقم گردو، سابقه بیماری و پیش بینی بارندگی باید با هم بررسی شوند.

اقدامات فوری بعد از مشاهده علائم بلایت گردو

اگر علائم بیماری دیده شد، باید سریع عمل کرد؛ اما عجله به معنی سمپاشی بی برنامه نیست. اول باید مشخص شود آلودگی در چه مرحله ای است و کدام بخش های درخت درگیر شده اند.

• شاخه ها، برگ ها و میوه های آلوده را بررسی کنید و شدت بیماری را در چند نقطه باغ بسنجید.
• اگر شاخه های جوان آلوده و خشک شده وجود دارد، آن ها را هرس کنید و از باغ خارج کنید.
• از آبیاری بارانی یا هر روشی که تاج درخت را خیس می کند پرهیز کنید.
• اگر هوا مرطوب و بارانی است، با کارشناس گیاه پزشکی درباره محلول پاشی محافظتی مشورت کنید.
• از مصرف خودسرانه چند سم با هم، دوزهای سنگین یا تکرار بی برنامه ترکیبات مسی خودداری کنید.
• ابزار هرس را بعد از کار روی درخت آلوده ضدعفونی کنید تا آلودگی به درختان سالم منتقل نشود.

این اقدامات ساده به تنهایی جای برنامه کامل کنترل را نمی گیرند، اما جلوی پیشرفت سریع بیماری را می گیرند و به باغدار فرصت می دهند برنامه درمانی دقیق تری اجرا کند.

جدول راهنمای تشخیص و کنترل بلایت درخت گردو

سم مناسب برای بلایت گردو چیست؟

برای کنترل بلایت گردو، ترکیبات مسی یکی از رایج ترین گزینه ها هستند. موادی مانند بردو، اکسی کلرور مس و سایر ترکیبات مسی در بسیاری از برنامه های کنترل بیماری های باکتریایی درختان استفاده می شوند. با این حال، باید توجه کرد که این مواد بیشتر نقش پیشگیری و محافظت دارند، نه درمان کامل بافتی که قبلاً آلوده شده است.

در منابع بین المللی، ترکیب مواد مسی با برخی مواد دیگر مانند مانکوزب یا استفاده از برخی باکتری کش های تخصصی در کشورهایی که ثبت مصرف دارند، مطرح شده است. اما برای باغ های ایران، ملاک اصلی باید سموم ثبت شده، توصیه کارشناس منطقه و برچسب محصول باشد. هر ماده ای که در یک کشور یا یک اقلیم توصیه شده، الزاما برای همه باغ ها قابل استفاده نیست.

نکته مهم دیگر موضوع مقاومت باکتری به مس است. در برخی مناطق دنیا، مقاومت به ترکیبات مسی گزارش شده و همین مسئله باعث شده متخصصان روی پوشش کامل درخت، تناوب مواد، عدم مصرف بی رویه و استفاده از برنامه تلفیقی تاکید کنند. بنابراین اگر باغداری هر سال فقط یک ماده را بدون زمان بندی دقیق مصرف کند، ممکن است به مرور نتیجه ضعیف تری بگیرد.

نقش هرس، آبیاری و تهویه در کنترل بیماری

بخش زیادی از کنترل بلایت گردو به مدیریت باغ مربوط است. وقتی شاخه ها بیش از حد متراکم باشند، رطوبت میان تاج دیرتر خشک می شود. همین رطوبت طولانی، شرایط را برای رشد و گسترش باکتری آماده می کند. هرس اصولی باعث عبور بهتر هوا و نور در میان شاخه ها می شود و محیط را برای بیماری نامساعدتر می کند.

آبیاری هم بسیار مهم است. آبیاری بارانی یا روش هایی که برگ و شاخه را خیس می کنند، در باغ های مستعد بلایت مناسب نیستند. آبیاری قطره ای یا روش هایی که آب را به ریشه می رسانند و تاج درخت را خشک نگه می دارند، انتخاب بهتری هستند. البته مدیریت آبیاری فقط برای بلایت نیست؛ تنش آبی یا آبیاری بیش از حد هر دو می توانند سلامت عمومی درخت را تحت تأثیر قرار دهند.

بقایا و اندام های آلوده نیز باید مدیریت شوند. برگ ها، شاخه ها و میوه های آلوده اگر در باغ بمانند، می توانند منبع آلودگی بعدی باشند. در باغ هایی که سابقه بیماری شدید دارند، تمیز نگه داشتن کف باغ و حذف شاخه های آلوده اهمیت بیشتری پیدا می کند.

آیا انتخاب رقم گردو در کاهش بلایت اثر دارد؟

بله، رقم گردو در شدت خسارت بلایت اثر دارد. ارقام زودبرگ ده و زودگل بیشتر در معرض باران های بهاره قرار می گیرند. وقتی گلدهی و باز شدن جوانه ها با بارندگی هم زمان شود، احتمال آلودگی بالاتر می رود. به همین دلیل، ارقام دیرگل در بعضی مناطق نوعی فرار از بیماری دارند؛ یعنی زمانی وارد مرحله حساس می شوند که بخش مهمی از باران های بهاره گذشته است.

البته دیرگل بودن به معنی مقاوم بودن کامل نیست. حتی ارقام دیرگل هم اگر در منطقه مرطوب، باغ متراکم یا با مدیریت ضعیف کاشته شوند، ممکن است درگیر بیماری شوند. اما انتخاب رقم مناسب، به خصوص در زمان احداث باغ، یکی از پایه های مهم پیشگیری است.

در مشاوره های تخصصی نهالستان رویال نهال روی همین نکته تاکید می شود که انتخاب نهال فقط براساس باردهی انجام نشود. رقم باید با اقلیم، سرمای بهاره، رطوبت منطقه، ارتفاع، نوع خاک و سابقه بیماری های باغی هماهنگ باشد. انتخاب درست از ابتدا، هزینه های کنترل بیماری را در سال های بعد کمتر می کند.

تفاوت بلایت گردو با آنتراکنوز و سایر لکه برگی ها

بلایت گردو یک بیماری باکتریایی است، اما آنتراکنوز گردو عامل قارچی دارد. این دو بیماری ممکن است از نظر ظاهری برای باغدار شبیه به نظر برسند، چون هر دو می توانند لکه هایی روی برگ و میوه ایجاد کنند. با این حال، زمان بروز، شکل لکه ها، شرایط گسترش و روش کنترل آن ها کاملا یکسان نیست.

در بلایت، آلودگی گل، میوه جوان و بافت های سبز تازه اهمیت زیادی دارد. لکه ها روی میوه سیاه و گاهی فرورفته هستند و در آلودگی های شدید، مغز گردو هم آسیب می بیند. در آنتراکنوز، ریزش برگ و لکه های برگی نقش پررنگ تری دارد و مدیریت آن بیشتر در گروه بیماری های قارچی بررسی می شود.

تشخیص اشتباه باعث انتخاب درمان اشتباه می شود. اگر باغدار بلایت را با یک لکه برگی معمولی اشتباه بگیرد، ممکن است زمان طلایی کنترل را از دست بدهد. در موارد مشکوک، بهتر است نمونه برگ، شاخه یا میوه آلوده توسط کارشناس بررسی شود، به خصوص اگر باغ سابقه خسارت اقتصادی داشته باشد.

برنامه پیشنهادی مدیریت بلایت در باغ گردو

برنامه درست باید از زمستان و قبل از بیدار شدن درخت شروع شود. در این زمان، شاخه های خشک، ضعیف و آلوده حذف می شوند و تاج درخت برای عبور نور و هوا اصلاح می شود. ابزار هرس باید تمیز و ضدعفونی شده باشد، چون انتقال مکانیکی آلودگی در بیماری های باکتریایی موضوع مهمی است.

در ابتدای بهار، باغ باید از نظر باز شدن جوانه ها و وضعیت آب وهوا پایش شود. اگر سابقه بیماری وجود دارد و بارندگی پیش بینی می شود، برنامه محافظتی نباید عقب بیفتد. محلول پاشی باید پوشش خوبی روی تاج درخت ایجاد کند؛ چون اگر ماده محافظ به بخشی از بافت جوان نرسد، همان بخش بدون محافظ باقی می ماند.

در طول فصل، مخصوصا تا زمانی که میوه ها جوان و حساس هستند، بازدید باغ ادامه پیدا می کند. بعد از هر دوره بارندگی، وضعیت لکه ها، ریزش میوه و گسترش بیماری باید بررسی شود. اگر باغ در منطقه مرطوب قرار دارد، اصلاح آبیاری، کاهش تراکم، کنترل علف های هرز و حذف بقایای آلوده باید جدی تر انجام شود.

سخن آخر

درمان بلایت درخت گردو زمانی موفق است که باغدار بیماری را فقط با یک سمپاشی حل شده نداند. این بیماری باکتریایی است و بیشتر در شرایط مرطوب، بارندگی بهاره و روی بافت های جوان خسارت می زند. بنابراین پیشگیری، زمان بندی درست، انتخاب رقم مناسب، هرس اصولی، آبیاری بدون خیس کردن تاج و استفاده مسئولانه از ترکیبات مجاز، همه در کنار هم نتیجه می دهند.

اگر لکه های سیاه روی میوه، برگ های بدشکل، شاخه های جوان زخمی یا ریزش غیرعادی میوه در باغ دیده شد، بهتر است سریع بررسی شود. هرچه تشخیص زودتر انجام شود، کنترل بیماری آسان تر و خسارت کمتر خواهد بود. در باغ های دارای سابقه بلایت، برنامه کنترل باید قبل از شروع خسارت شدید و با توجه به شرایط همان سال تنظیم شود.

سوالات متداول

آیا بلایت گردو همان قارچ گردو است؟

خیر. بلایت گردو یک بیماری باکتریایی است و عامل آن باکتری Xanthomonas arboricola pv. juglandis  است. به همین دلیل، کنترل آن با بسیاری از بیماری های قارچی فرق دارد و زمان بندی پیشگیرانه در آن بسیار مهم است.

آیا بعد از دیده شدن لکه های سیاه روی میوه می توان بیماری را کامل درمان کرد؟

اگر آلودگی وارد بافت شده باشد، نمی توان آن قسمت را به حالت سالم برگرداند. هدف درمان در این مرحله، کاهش گسترش بیماری، محافظت از بافت های سالم و مدیریت خسارت است.

بهترین سم برای بلایت گردو چیست؟

ترکیبات مسی مثل بردو و اکسی کلرور مس در برنامه های کنترل بلایت کاربرد دارند، اما انتخاب ماده، دوز و زمان مصرف باید بر اساس برچسب سم، شرایط باغ و نظر کارشناس گیاه پزشکی باشد.

چگونه از بلایت گردو پیشگیری کنیم؟

انتخاب رقم مناسب، خرید نهال سالم، هرس اصولی، تهویه تاج، آبیاری قطره ای، حذف شاخه ها و بقایای آلوده و شروع برنامه محافظتی در بهارهای مرطوب، مهم ترین راه های پیشگیری هستند.